TUTORING SZKOLNY - program pedagogiki dialogu

  • Uczniowie i nauczyciele:

    • Szkół Podstawowych (z klas IV – VIII) 
    • Szkół Ponadpodstawowych
    • Młodzieżowych Ośrodków Socjoterapii i Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych
  • Program jest ukierunkowany tak, by zwiększać skuteczność edukacji poprzez:

    • wzrost u uczniów wiary we własne możliwości,
    • doświadczanie przez nich sprawstwa i odpowiedzialności
    • zwiększenie  poczucia bezpieczeństwa w szkole.

    Ponadto program ma na celu  poprawę relacji oraz klimatu społecznego szkoły, a także rozwijanie umiejętności wychowawczych nauczycieli i zapobieganie wypaleniu zawodowemu.

  • Tutoring szkolny, jako model indywidualnej pracy z uczniem, prowadzi do rozwoju kompetencji wychowawczych nauczycieli, wspiera rozwój samodzielności, odpowiedzialności życiowej i autonomii u uczniów, pozwala też na przyjęcie przez uczniów odpowiedzialności za proces własnego rozwoju i uczenia się.

    Wsparcie ze strony tutorów (mądrych dorosłych) jest wymieniane jako jedna z wiodących strategii profilaktycznych opartych na wiedzy, posiadających mocne podstawy w koncepcjach teoretycznych wyjaśniających zachowanie człowieka. Wyniki badań wskazują, że posiadanie w wieku dorastania osobistego opiekuna (dorosłego spoza rodziny) wiąże się z mniejszym nasileniem zachowań problemowych, tj. używaniem substancji i dopuszczaniem się wykroczeń, a także z bardziej pozytywnym stosunkiem do nauki i szkoły.

    Przyjmując za prof. dr hab. Ewą Filipiak perspektywę społeczno-kulturowych teorii uczenia się, wyprowadzonych z prac L.S. Wygotskiego i J.S. Brunera,  zakłada się, że nauczyciele, którzy podejmą indywidualną opiekę nad uczniem będą w działaniu uczyli się  jak być nauczycielem wspierającym rozwój ucznia.

    Zastosowanie w praktyce dialogu pedagogicznego i refleksja nad efektami tego procesu  daje nauczycielom poczucie satysfakcji, a w ten sposób obniża poziom stresu i opóźnia wypalenie zawodowe.

    Teoretyczne podstawy programu Tutoringu Szkolnego odwołują się do:

    • PEDAGOGIKI DIALOGU – jest to model postępowania pedagogicznego opisany przez ks. Janusza Tarnowskiego i sprawdzony w wieloletniej praktyce ALA Autorskich Liceów Artystycznych i Akademickich (www.ala.edu.pl i www.alacz.edu.pl);
    • założeń filozofii personalistyczno-egzystencjalnej sformułowanej w pracach m.in.: Martina Bubera, Victora Frankla;
    • psychologii humanistycznej leżącej u podstaw prac Carla Rogersa, Marshala B. Rosenberga, a także metody Dialogu Motywującego W. Millera i S. Rollnicka.

    Podstawą do  opracowania i opisania metody tutoringu szkolnego stały się 25-letnie doświadczenia ALA Autorskich Liceów Artystycznych i Akademickich we Wrocławiu i w Częstochowie. Wprowadzenie metody tutoringu szkolnego pomaga uczniom w dojrzewaniu, dochodzeniu do samodzielności, odpowiedzialności, mądrości, ułatwia planowanie i realizowanie zadań szkolnych oraz pozaszkolnych. W efekcie pracy tutora z uczniem zmieniają się relacje w szkole, poprawia się poziom poczucia bezpieczeństwa, utożsamianie się uczniów ze szkołą, co w dalszej konsekwencji prowadzi do poprawy wyników w nauce i promocji zdrowia psychicznego. Jednym z podstawowych założeń programu jest oddziaływanie tutoringu na samych nauczycieli: doskonalenie kompetencji wychowawczych, rozwój osobowy i zawodowy, przeciwdziałanie przedwczesnemu wypaleniu zawodowemu.

  • Program Tutoringu Szkolnego jest wprowadzany w szkole na wniosek dyrektora szkoły, po uzyskaniu zgody rady pedagogicznej. Jest wdrażany przez grupę przeszkolonych nauczycieli. Nauczyciele, psychologowie, pedagodzy szkolni, wychowawcy oraz dyrektor szkoły uczestniczą w szkoleniach prowadzonych metodami warsztatowymi dla grupy liczącej od 12 do 20 osób. Pierwszy rok wdrożenia odbywa się ze wsparciem opiekuna wdrożenia.

    Kurs tutoringu I stopnia to szkolenia, które trwają 64 godziny dydaktyczne. Zazwyczaj są one realizowane w trakcie czterech dwudniowych spotkań (po 16 godzin każde). Celem szkoleń jest przygotowanie pracowników szkoły do pracy w charakterze tutora. Uczestnicy szkolenia, już po pierwszych, dwudniowych warsztatach, w ramach praktyki związanej wynikającej z założeń kursu, podejmują pracę z uczniami - swoimi podopiecznymi. Jeden tutor nie powinien mieć pod opieką więcej niż 10 uczniów. Sposób doboru tutorów i uczniów określa sama szkoła.

    Wprowadzenie programu Tutoringu Szkolnego oznacza, że uczniowie otrzymują możliwość korzystania z indywidualnego wsparcia nauczyciela – tutora. W trakcie spotkań – tutoriali uczeń określa swoje cele oraz sposoby ich osiągania, a tutor towarzyszy mu w tym procesie, odwołując się  do mocnych stron i indywidualnych zasobów ucznia. Udział w programie wzmacnia autonomię ucznia i  przejmowanie odpowiedzialności za własną naukę i jej wyniki. Natomiast realizacja samodzielnie wyznaczonych celów podnosi jego wiarę w siebie i we własny sukces.

    Równolegle do udziału w szkoleniach i pracy z wykorzystaniem metody tutoringu szkolnego nauczyciele otrzymują opiekę wdrożenia, polegającą na bieżącym wsparciu superwizyjnym wdrożenia tutoringu szkolnego w danej szkole. Rekomendowane jest łączne realizowanie szkolenia i opieki merytorycznej, czyli spotkań z opiekunem wdrożenia. Do wyboru przez szkołę pozostawia się liczbę wizyt opiekuna (10 lub 6). Każda wizyta obejmuje: tutorial (spotkanie konsultacyjne) z dyrektorem szkoły, superwizję indywidualną tutorów oraz superwizję grupową tutorów. Celem superwizji tutorskiej jest wymiana doświadczeń, poszukiwanie sposobów rozwiązywania najczęściej pojawiających się trudności i problemów, a także doskonalenie swoich kompetencji tutorskich.

    Zarówno podczas kursu tutoringu jak i podczas opieki merytorycznej omawiane są zagadnienia organizacyjno-logistyczne wdrożenia programu. Prezentowane są również dobre praktyki wdrożeń.

    Każdy tutor uczestniczący w programie spotyka się ze swoimi podopiecznymi na indywidualnych spotkaniach (tutorialach) co najmniej raz w miesiącu. Szkoła wprowadzająca program samodzielnie określa częstotliwość i długość spotkań, zapewnia warunki do ich prowadzenia. Na proces tutoringu składają się następujące etapy: Poznanie, Określenie Celów, Planowanie ich realizacji, Monitorowanie i Motywowanie, Ewaluacja.

    Istnieje możliwość opieki merytorycznej dla szkoły, której kadra przeszła już wcześniej kurs tutoringu I stopnia (pod warunkiem, że zrealizował go Instytut Tutoringu Szkolnego).

  • Praca w charakterze tutora wymaga nabycia umiejętności komunikacyjnych m.in.: uważnego słuchania, zadawania pytań, odzwierciadlania, podsumowywania, rozpoznawania i nazywania uczuć, empatycznego dialogu. Niezbędna jest też samoświadomość własnych mocnych stron i ograniczeń, znaczenia postawy dialogu, umiejętności współpracy w zespole, otwartość. Dlatego program Tutoringu Szkolnego jest realizowany przez przeszkolonych nauczycieli, wychowawców, psychologów i pedagogów szkolnych.

    Do końca roku 2018 Instytut Tutoringu Szkolnego przygotował 2 202 tutorów. Szkolenia przygotowujące do pracy tutorskiej odbywają się w szkole, prowadzone są przez minimum dwóch trenerów (akredytowanych przez Instytut Tutoringu Szkolnego). Trenerzy ci tworzą ok. 40-osobową grupę starannie wyselekcjonowanych praktyków współpracujących z ITS. Trenerzy ci posiadają doświadczenie tutorskie oraz zostali przygotowani do prowadzenia kursów m.in. w projekcie pt. „Wychować człowieka mądrego. Wprowadzenie modelu pracy wychowawczej i resocjalizacyjnej z zastosowaniem metody tutoringu szkolnego jako profilaktyki pozytywnej problemów w polskiej szkole” i posiadają doświadczenie w prowadzeniu szkoleń dla tutorów. ITS systematycznie organizuje konferencje i seminaria służące wymianie doświadczeń, ale również nieustannemu doskonaleniu kompetencji osób współpracujących w zakresie tutoringu.

    Uczestnicy szkoleń zostają wyposażeni w odpowiednie narzędzia organizacyjne i diagnostyczne. Znaczącym elementem kursu tutoringu szkolnego jest przygotowanie tutorów do nawiązywania relacji z rodzicami i budowania partnerskiego współdziałania obu stron na rzecz rozwoju ucznia.

    Program kursu tutoringu szkolnego I stopnia:

    1. Wprowadzenie w tutoring i pedagogikę dialogu.
    2. Trening umiejętności budowania dobrych relacji w środowisku szkolnym, w tym relacji z rodzicami.
    3. Refleksja nad mocnymi stronami ucznia oraz tutora i trening umiejętności wykorzystania zasobów w pracy tutorskiej.
    4. Rozwój umiejętności precyzyjnego wyznaczania celów rozwojowych oraz budowania planów i programów ich osiągania.
    5. Poznanie zasad towarzyszenia uczniowi w procesie tutoringu oraz monitorowania realizacji zadań i realizacji ścieżek rozwoju.
    6. Trening umiejętności udzielania informacji zwrotnej i autorefleksji w procesie tutoringu. Poznanie zasad ewaluacji pracy ucznia i ewaluacji pracy tutora.
    7. Trening kreatywności tutora i wdrożenie do wspierania kreatywności u wychowanka w świetle pedagogiki i psychologii twórczości.
    8. Wprowadzenie w zagadnienia etyki w pracy tutora, trening umiejętności odwoływania się do  wartości jako wyznaczników i narzędzi w pracy tutora.

    Ważną pomocą dydaktyczną programu jest „Poradnik Tutora Szkolnego”, który został opracowany na potrzeby projektu „Wychować Człowieka Mądrego”. Jest dostępny w wersji elektronicznej od grudnia 2018 r. dla wszystkich tutorów przystępujących do realizacji programu.

    Tutorzy w trakcie szkoleń otrzymują materiały metodyczne, na podstawie których pracują z podopiecznymi w szkołach.

  • Program Tutoringu Szkolnego został do tej pory skutecznie wdrożony przez ITS w 108 różnego typu placówkach oświatowych.

    W latach 2016–2018 zrealizowany został projekt pt.: „Wychować człowieka mądrego. Wprowadzenie modelu pracy wychowawczej i resocjalizacyjnej z zastosowaniem metody tutoringu szkolnego jako profilaktyki pozytywnej problemów w polskiej szkole”, który był poddany wielostronnym badaniom ewaluacyjnym. Przeprowadził je powołany na Uniwersytecie Humanistyczno-Przyrodniczym im. Jana Długosza w Częstochowie (w ramach umowy konsorcyjnej) zespół badawczy złożony z pracowników naukowych UJD, Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, Uniwersytetu Śląskiego, Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej z Lublina, Uniwersytetu Opolskiego oraz Uniwersytetu Technologiczno-Humanistycznego im. K. Pułaskiego w Radomiu we współpracy z ITS, dyrektorami i pracownikami szkół oraz placówek uczestniczących w projekcie, zespołem trenerów i opiekunów wdrożenia.            W samej ewaluacji wzięli udział tutorzy i ich podopieczni, jak również chętni rodzice uczniów objętych tutoringiem.

    W ww. projekcie pt.: „Wychować człowieka mądrego” uczestniczyło 79 szkół (w tym 6 Młodzieżowych Ośrodków Socjoterapii oraz 6 Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych). Kursy tutorskie ukończyło łącznie 1618 nauczycieli. W ramach projektu opieką tutorską zostało objętych 10 240 uczniów. Na bieżąco monitorowany był przebieg wdrażania programu, pojawiające się trudności i odnotowywane sukcesy. Każde realizowane szkolenie było oceniane przez uczestników pod kątem satysfakcji z udziału, nabytej wiedzy, umiejętności, jak również kompetencji trenerów. Oceny były bardzo pozytywne. Proces wdrażania był również monitorowany przez opiekunów wdrożenia. Na bieżąco analizowane były działania podejmowane w szkole przez tutorów – liczba wychowanków objętych tutoringiem, czas, miejsce spotkań, potrzeby tutorów, rodziców i osób zarządzających szkolą (w zakresie wdrożenia programu), a także sama efektywność wdrożenia dla tutorów i uczniów.

    Podczas realizacji projektu „Wychować człowieka mądrego” podjęto się ewaluacji szkoleń tutorskich, które przeprowadzane były w trakcie wprowadzonego wdrożenia. To pozwoliło na dokonanie wglądu m.in. w to, w jaki sposób oceniane są przekazywane w programie kompetencje i czy te są przydatne w podczas pracy w placówce oświatowej. Zgodnie z uzyskanymi danymi badani w wysokim stopniu ocenili swój poziom satysfakcji z udziału w szkoleniu, który wzrastał wraz z kolejnymi szkoleniami. Ankietowani wysoko ocenili przydatność pozyskiwanych kompetencji, ale także przyznali, że podejmowane podczas szkoleń działania mają coraz większe przełożenie na jakość budowania relacji w szkole. Ankietowani mogli także otwarcie wyrazić swoje uwagi dotyczące szkoleń i projektu. To pozwoliło ustalić, że większość z nich wyrażała się o tym doświadczeniu pozytywnie, podkreślając jego dobre oddziaływanie na ich osobistą praktykę zawodową, satysfakcję z pracy z podopiecznymi oraz na relacje w gronie pedagogicznym.

  • Więcej informacji na temat programu „Tutoring Szkolny - program pedagogiki dialogu” można znaleźć na stronie www.instytuttutoringuszkolnego.pl.