Młodzież ma trudności w posługiwaniu się umiejętnościami społecznymi. Zgodnie z teorią stresu (Lazarus i Folkman, 1984) rozwinięte umiejętności interpersonalne i intrapsychiczne są czynnikiem chroniącym zdrowie psychiczne. Potwierdzają to również nowsze badania, przytoczone poniżej.
1. Durlak, Weissberg i Pachan (2010) przeprowadzili metaanalizę, w której wykazali, że uczenie się umiejętności społecznych wpływa pozytywnie na obraz siebie, więź ze szkołą, pozytywne zachowania społeczne, redukcję zachowań problemowych, nieużywanie narkotyków, osiągnięcia i oceny szkolne.
2. Nowsza metaanaliza (Cipriano i in., 2023) pokazała, że programy rozwijające umiejętności społeczne wpływają korzystnie na postawy, wzrost zachowań prospołecznych, redukcję zachowań problemowych, postawy społeczne, relacje z rówieśnikami, funkcjonowanie w szkole, dyscyplinę, klimat w szkole oraz redukują stres emocjonalny (który jest jednym z wymiarów zdrowia psychicznego).
W związku z tym program Smart Skills koncentruje się na zapoznawaniu młodzieży z wybranymi umiejętnościami społecznymi oraz ich rozwijaniu. Współczesna młodzież często nie ma możliwości ani przestrzeni do rozwijania ważnych umiejętności społecznych w sposób świadomy i refleksyjny. Krótkie formy warsztatowe nie są może wystarczające do pełnego nabycia i utrwalenia kompetencji, ale mogą odegrać istotną rolę w uruchomieniu procesu rozwoju – pozwalają uczestnikom zauważyć swoje dotychczasowe zasoby, zidentyfikować obszary do dalszej pracy oraz zyskać motywację do samodzielnego pogłębiania tych kompetencji. Program może być skutecznym narzędziem inicjujących ten proces u młodych osób.
Główne założenia programu Smart Skills:
Program stwarza warunki do poznawania i ćwiczenia przez młodych ludzi umiejętności społecznych. Zastosowano w tym celu krótkie filmy (atrakcyjna dla młodzieży forma przekazu), w których młodzi aktorzy mierzą się z sytuacjami bliskimi uczestnikom programu. (Bellini i Akullian (2007) wykazali, że rozwijanie umiejętności społecznych za pomocą materiałów wideo jest skuteczne – tzw. video modeling). Aktorzy prezentują konstruktywny sposób poradzenia sobie z daną sytuacją, ucząc tym samym metody postępowania oraz modelując zachowania. Następnie zapraszają uczestników programu do części praktycznej, w której młodzież ćwiczy zastosowanie danej metody w praktyce, w sytuacjach z własnego życia.
Program realizowany jest klasie przez nauczyciela, pedagoga lub psychologa szkolnego. Durlak i in. (2011) potwierdzili, że nauczyciele mogą skutecznie realizować w szkołach programy rozwoju umiejętności społeczno-emocjonalnych swoich uczniów.
Modele teoretyczne, do których odwołują się strategie i metody zastosowane w programie Smart Skills:
– Teoria Zachowań Problemowych (Richard Jessor)
– Teoria Społecznego Uczenia się (Albert Bandura)
– Teoria Zachowania Zasobów (Stevan E. Hobfoll)
Strategie zastosowane w programie Smart Skills:
– Rozwijanie umiejętności życiowych
– Podniesienie poziomu wiedzy rodziców na temat umiejętności społecznych, metod ich rozwijania oraz sposobów budowania zdrowych relacji z dziećmi
– Budowanie więzi ze szkołą
– Edukacja rówieśnicza
– Promocja zdrowia psychicznego
Metody:
W programie Smart Skills zastosowano metody wykorzystujące nowoczesne środki przekazu, które są bliskie młodzieży i ich oczekiwaniom oraz metody aktywizujące uczestników.
– filmy modelujące zachowania
– filmy edukacyjne
– dyskusja z uczniami na temat filmu
– ćwiczenia umiejętności społecznych (zasadnicza część programu): indywidualne i w parach; refleksje z ćwiczenia
– modelowanie zachowań przez nauczyciela oraz przez innych uczniów – podczas wykonywania ćwiczeń
– karty pracy dla uczniów