APTECZKA PIERWSZEJ POMOCY EMOCJONALNEJ

Syntetyczna informacja o programie

Nazwa programu: APTECZKA PIERWSZEJ POMOCY EMOCJONALNEJ

Grupa/grupy odbiorców programu
Dzieci w wieku 8-12 lat (III-VI klasa szkoły podstawowej).
 

Trenerzy programu – osoby uprawnione do szkolenia realizatorów
Wyłącznie osoby posiadające Certyfikat Trenera programu Apteczka Pierwszej Pomocy Emocjonalnej wydany przez Centrum Pozytywnej Edukacji.
Lista trenerów 
strona www.pozytywnaedukacja.pl

Osoby przygotowane do prowadzenia programu – realizatorzy programu osoby, które ukończyły 12-godzinne szkolenie zrealizowane przez certyfikowanego Trenera i na tej podstawie otrzymują zaświadczenie uprawniające do realizacji programu z dziećmi oraz na stałe pracują w danej placówce, czyli kadra pedagogiczna szkoły: wychowawcy, nauczyciele, pedagodzy i psycholodzy szkolni.

Wymagany czas trwania szkolenia przygotowującego do prowadzenia programu – dla realizatorów programu
12 godzin dydaktycznych w trakcie 2 lub 3 spotkań

Dopuszczalne modyfikacje szkolenie w formie zdalnej, tylko w sytuacji braku możliwości zrealizowania szkolenia stacjonarnie.

Poziom rekomendacji

Program został oceniony jako spełniający standardy poziomu I

PROGRAM OBIECUJĄCY

Grupa docelowa

Uczniowie z klas III- VI szkoły podstawowej, dzieci w wieku 8-12 lat.

Cele programu

Cel główny:

Rozwijanie u dzieci w wieku 8-12 lat umiejętności radzenia sobie ze stresem i trudnościami, poprzez kształtowanie postaw optymizmu, empatii, wytrwałości i wiary w siebie. Istotnym elementem kształtowania odporności psychicznej jest w programie APPE tworzenie nawyku i świadomości dbania o swoje zasoby, czyli nawyk stałego wyposażania Apteczki Pierwszej Pomocy Emocjonalnej oraz świadomość i umiejętność wykorzystania jej zasobów.

Cele szczegółowe:

  • Zakorzenienie programu w wartościach oraz budowanie tożsamości i świadomości siebie w ich perspektywie;
  • Budowanie poczucia własnej wartości i adekwatnej samooceny na podstawie świadomości własnych uczuć i potrzeb;
  • Kształtowanie pozytywnego myślenia i postawy optymizmu poprzez poznanie schematu interpretacji wydarzeń WPS: W Wydarzenie – P Przekonanie – S Skutek i rozwijanie przekonania o możliwości wpływania na swoje samopoczucie i zachowanie przez aktywne poszukiwanie pozytywnej interpretacji zdarzeń.
  • Umiejętności wyciszenia, relaksacji i koncentracji uwagi za pomocą ćwiczeń uważności; Uczenie koncentracji i uważnego, świadomego podejścia do otaczającej rzeczywistości, do siebie i innych. Ćwiczenie uważnego, zaczerpniętego z Mindfulness podejścia, zapewniającego wyciszenie, naukę skupiania uwagi na tym, co w naszym życiu obecnie jest ważne.
  • Zmiana atmosfery w klasie, budowanie dobrych relacji i zachęcanie do wzajemnego wsparcia;
  • Rozwijanie kompetencji poznawczych i społecznych; radzenie sobie w sposób asertywny, bez agresji lub bez popadania w depresję.
  • Wzmacnianie umiejętności wychowawczych, poczucia kompetencji i rozwój osobisty realizatorów programu.

Założenia

Założenia programu opierają się na koncepcji psychologii pozytywnej M.P. Selligmana (2006, 2010) oraz na koncepcji uważności (mindfulness) opisanej przez Jon Kabat – Zinna (1995, 2017). Koncepcja psychologii pozytywnej, koncentruje się na tym, co w człowieku jest dobre i użyteczne, co służy jego zdrowiu i szczęściu. Zgodnie z tym ujęciem program opiera się na założeniu, że ukształtowane na wczesnych etapach edukacji szkolnej umiejętności społeczne i emocjonalne, a także poczucie własnej wartości w znacznym stopniu mogą przyczynić się do zapewnienia zdrowia psychicznego, dobrostanu oraz osiągania sukcesów w szkole i w życiu. Najważniejsze w programie jest więc dążenie do rozwoju takich postaw i cech charakteru dzieci jak: uważność, ciekawość, wytrwałość, życzliwość, wdzięczność i optymizm. Koncepcja psychologii pozytywnej M. P. Seligmana  wyjaśnia również mechanizm wpływu sposobu interpretowania i rozumienia zdarzeń na samopoczucie i zachowanie człowieka. W programie dzieci są uczone, że mogą mieć wpływ na to, w jaki sposób spostrzegają i interpretują różne wydarzenia ze swojego życia. Od tych interpretacji zależy ich odporność na stres, poczucie siły i własnej wartości. Druga  koncepcja do której odwołuje się w swoich założeniach program to koncepcja uważności (Jon Kabat Zinna — Mindfulness Based Stress Reduction). Badania nad strukturą i funkcjonowaniem ludzkiego mózgu jednoznacznie potwierdzają, że ćwiczenie koncentracji uwagi może mieć wpływ na redukcję stresu i dobre samopoczucie (Hawn, 2013).  Przyczyną trudności w nauce, problemów ze zdrowiem i złego funkcjonowania bywa rozproszenie uwagi i nieumiejętność koncentracji. Ćwicząc u dzieci uważność program uczy świadomego reagowania i podejmowania działań w trosce o zdrowie i dobre samopoczucie.

        Bibliografia

  • Raport OECD „Umiejętności potrzebne do rozwoju społecznego. Znaczenie umiejętności społecznych i emocjonalnych.” (marzec 2015)
  • Seligman M.E.P. Optymistyczne dziecko, wyd. Media Rodzina Poznań 2006
  • Seligman M.E.P. Optymizmu można się nauczyć. Jak zmienić swoje myślenie i swoje życie., Wyd. Media Rodzina, Poznań 2010
  • Hawn G. 10 minut uważności , Wyd. Laurum, Warszawa 2013
  • Kabat- Zinn Jon Właśnie jesteś. Przewodnik uważnego życia. Agencja Wydawnicza Jacek Santorski &Co, Warszawa 1995,
  • Kabat-Zinn J. Praktyka uważności dla początkujących, Wyd. Czarna Owca, Warszawa 2017

Opis programu

Przed przystąpieniem do realizacji zajęć z dziećmi nauczyciel lub wychowawca uczestniczy w 12 godzinnym szkoleniu dla realizatorów. Prowadzone metodami warsztatowymi szkolenie ma na celu przygotowanie nauczycieli  do prowadzenia zajęć z uczniami, zapoznanie z zawartością programu, metodyką i materiałami do prowadzenia zajęć. Na podstawie szkolenia a także otrzymanych scenariuszy zajęć — nauczyciel prowadzi z uczniami 20 spotkań (trwających ok. 1 godziny lekcyjnej każde), po kilka spotkań do każdego z 10 tematów programu. Są to:

  1. Apteczka skarbów – twórz i rozwijaj swoje zasoby
  2. Optymizm – myśl pozytywnie, wtedy jest łatwiej!
  3. Przyjaźń – okazuj miłość i przyjaźń.
  4. Kreatywność – ucz się całe życie.
  5. Wytrwałość – nie poddawaj się, sukces w życiu to bieg na długi dystans.
  6. Zdrowie fizyczne – dbaj o zdrowie i ćwicz codziennie — to poprawia samopoczucie.
  7. Uczciwość – nie komplikuj niepotrzebnie swojego życia.
  8. Życzliwość – próbuj zrozumieć i wspierać innych.
  9. Wdzięczność – okazuj i przyjmuj wdzięczność.
  10. Marzenia – wyznaczaj sobie cele i podążaj za marzeniami!

Program składa się z 20 spotkań realizowanych w trakcie jednego roku szkolnego.

Każde spotkanie przebiega według tego samego schematu: nauczyciel przedstawia cel zajęć, przypominane są ustalone na początku zasady, które przypominają o wartościach, jakie cenimy. Na każdym spotkaniu przeprowadzane są krótkie ćwiczenia uważności i realizowane jedno lub dwa zadania, których celem jest przyswojenie przez dzieci przekazywanych treści. Każde spotkanie kończy się krótkim podsumowaniem, kiedy prosimy dzieci o refleksję na temat tego, czego doświadczyły i nauczyły się na danym spotkaniu. Realizacja zajęć powinna prowadzić do: ukształtowania zakładanych postaw, nabycia przez uczniów umiejętności i kompetencji, do zmiany w funkcjonowaniu grupy/klasy, w której program jest realizowany, a także do rozwoju umiejętności wychowawczych nauczycieli.

Standardy realizacji

ogram Apteczka Pierwszej Pomocy Emocjonalnej może być prowadzony w szkołach podstawowych, poradniach psychologiczno – pedagogicznych, Młodzieżowych Ośrodkach Socjoterapii, świetlicach środowiskowych, domach dziecka itp.

Podstawowym i rekomendowanym sposobem wdrażania programu jest jego realizacja przez przeszkolonego Wychowawcę danej grupy, jeśli to możliwe można zaprosić dodatkowo jako osobę współprowadzącą pedagoga, czy psychologa. Są to osoby, które na co dzień pracują w danej placówce, z daną grupą dzieci. Realizacja programu przez Wychowawcę klasy jest rekomendowana ponieważ:

  • Zapewnia, że osoby prowadzące spotkania z dziećmi, mają również kontakt z ich rodzicami.
  • Realizacja programu wpływa na osobę, która realizuje program, co owocuje zwiększeniem kompetencji społeczno-emocjonalnych samych Prowadzących.
  • Metodyka programu może być stosowana nie tylko podczas 20 spotkań, ale również w innych sytuacjach klasowych/szkolnych, co pozytywnie wpływa na klimat i atmosferę w szkole.
  • Wychowawcy mogą korzystać z metod programu w codziennych sytuacjach szkolnych, co utrwala nabywane umiejętności.
  • Realizacja programu przez Wychowawcę klasy jest dodatkowym narzędziem, które wzmacnia relacje uczeń – nauczyciel, daje wychowawcy możliwość lepszego poznania dzieci z klasy, integruje klasę.
  • Program staje się elementem programu wychowawczo-profilaktycznego klasy i wychowawca w szerszy sposób, bardziej interdyscyplinarnie wdraża zadania z zakresu profilaktyki.

Program APPE posiada możliwość zmodyfikowanego sposobu realizacji w szkołach specjalnych czy w sytuacji potrzeby dostosowania programu w klasach integracyjnych. Opracowane zostały dodatkowe materiały do realizacji programu Apteczka Pierwszej Pomocy Emocjonalnej  w  edukacji włączającej. Uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi i społecznymi charakteryzuje ogromna różnorodność, dlatego w konsultacji z doświadczonymi osobami pracującymi na co dzień w szkołach specjalnych powstał suplement zawierający szereg pomocy, materiałów do realizacji programu APPE w szkole specjalnej lub klasie integracyjnej. W dostosowaniu tym nie zmieniają się cele, a jedynie wiek odbiorców oraz metody realizacji  niektórych zadań.

Istnieje możliwość pozyskania materiałów i realizacji programu w języku ukraińskim.

Realizowane są otwarte spotkania superwizyjne w formie online dla wszystkich osób, które ukończyły szkolenie przygotowujące do realizacji programu z dziećmi. Forma online zapewnia dostępność do spotkania niezależnie od miejsca zamieszkania. Takie spotkania mają charakter przypominający, dają możliwość podzielenia się dobrymi praktykami jak i wątpliwościami, czy omówienia konkretnych problemów, które pojawiły się podczas wdrażania programu.

Dowody jakości programu

  1. Ewaluacja procesu.

Stałe analizowanie danych z Elektronicznego Systemu Organizacji Szkoleń (ewaluacja wewnętrzna), zbieranie i analiza danych ilościowych i jakościowych. Ewaluacja procesu wdrażania programu Apteczka Pierwszej Pomocy Emocjonalnej pozwala na formułowanie bieżących wniosków i rekomendacji.

  • Ewaluacja formatywna

W latach 2016-2017 zostały przeprowadzone badania ewaluacyjne, których wyniki posłużyły do wprowadzenia zmian, poprawek, doskonalenia materiałów i sposobów prowadzenia zajęć z dziećmi. W badaniach tych uczestniczyli nauczyciele, którzy zrealizowali program. Udzielili oni odpowiedzi wypełniając ankietę on-line.

Wyniki zebrane w trakcie ewaluacji m.in wskazywały, że:

  • najczęściej program był prowadzony przez nauczycieli w ramach godziny wychowawczej – 43% oraz  jako zajęcia dodatkowe – 31%
  • większość nauczycieli zrealizowała po dwa spotkania do każdej z 10 części programu;
  • scenariusze zajęć zostały ocenione przez nauczycieli dobrze jako pomocne;
  • uczniowie, w opinii nauczycieli, pozytywnie odbierali program. Nauczyciele relacjonowali, że dzieci więcej mówią o sobie, lepiej sobie radzą w trudnych sytuacjach, są bardziej przyjazne, są bardziej optymistyczne tzn. umieją szukać pozytywniej interpretacji wydarzeń.
  • 93% nauczycieli poleciłoby program innym nauczycielom.

Źródło: Raport z ewaluacji procesu wdrażania programu Apteczka pierwszej pomocy emocjonalnej w roku szkolnym 2016-2017

  • W latach 2022/23 przeprowadzono badanie uczniów i nauczycieli w 13 klasach czwartych szkół podstawowych (w sumie 280 uczniów). Klasy liczyły od 18 do 25 uczniów. Program był realizowany przez wychowawcę klasy. Badanie miało odpowiedzieć na pytanie, czy udział w programie ma wpływ na zdrowie psychiczne, samopoczucie, samoocenę i postawy uczestników zajęć. Celem badań było sprawdzenie, w jaki sposób udział w zajęciach programu APPE wpływa na uczniów oraz jakie są opinie nauczycieli na temat zaobserwowanych zmian. Autorski kwestionariusz ankiety był wypełniany przez uczniów w formie papierowej lub on-line. Każde z rozwiązań pozwalało na uniknięcie identyfikacji uczestnika. Nie zbierano od uczestników danych dotyczących: wieku, płci, rodziny, szkoły, miejsca zamieszkania.

Kwestionariusz dla nauczycieli, którzy realizowali program APPE był anonimowym narzędziem online. Pytania dotyczyły zarówno samego procesu wdrażania programu jak i  zakresu zmian zaobserwowanych wśród uczestników i w grupie, z którą realizowany był program.

WPŁYW PROGRAMU NA KLASĘ ORAZ UCZNIÓW w opinii nauczycieli:

  • 100% wychowawców wskazuje na bardzo dużą przydatność programu w swojej pracy i deklaruje gotowość realizowania tego programu w kolejnych latach, wskazując:
    • Poczucie sensu z wykonywanej w związku z realizacją programu APPE pracy;
    • Gotowe materiały, z których można skorzystać bez konieczności poszukiwań, które zajmują czas;

Realizatorzy wskazują, że uczniowie dobrze czuli się podczas zajęć. Swobodne wypowiedzi uczniów potwierdzają obserwacje nauczycieli.

Analizując obserwacje nauczycieli wyrażone w kwestionariuszu w korelacji z samooceną uczniów zauważa się wzmocnienie czynników chroniących, takich jak:

  • Świadomość mocnych stron;
  • Optymistyczny styl wyjaśniania zdarzeń;
  • Umiejętność nawiązywania i utrzymywania relacji;
  • Okazywanie zrozumienia, empatii;
  • Wdzięczność;
  • Pozytywny klimat i atmosfera szkoły;

Tym samym osłabieniu ulegają czynniki ryzyka, takie jak:

  • Niskie poczucie własnej wartości, nieadekwatna samoocena;
  • Pesymistyczny styl wyjaśniania zdarzeń;
  • Trudności w relacjach społecznych;
  • Negatywny klimat i atmosfera szkoły.

W latach 2016-2017 zostały przeprowadzone badania ewaluacyjne, których wyniki posłużyły do wprowadzenia zmian, poprawek, doskonalenia materiałów i sposobów prowadzenia zajęć z dziećmi. W badaniach tych uczestniczyli nauczyciele, którzy realizowali program w klasach. Udzielili oni odpowiedzi na ankietę on-line.

Wyniki zebrane w trakcie ewaluacji m.in wskazują, że:

  • najczęściej program był prowadzony przez nauczycieli w ramach godziny wychowawczej – 43% oraz  jako zajęcia dodatkowe – 31%
  • większość nauczycieli zrealizowała po dwa spotkania do każdej z 10 części programu;
  • scenariusze zajęć zostały generalnie ocenione przez nauczycieli dobrze, ale było też wiele uwag dotyczących zbyt obszernej oferty i braku czasu na zrealizowanie wszystkiego;
  • uczucia towarzyszące nauczycielom podczas realizacji programu – to  najczęściej: zaciekawienie, zadowolenie, radość;
  • w odbiorze nauczycieli pierwszą reakcją rodziców na udział ich dzieci w programie  było zaciekawienie, chęć współpracy, zaangażowanie oraz docenienie ważności tematów poruszanych w programie. 
  • uczniowie, w opinii nauczycieli, dobrze odbierali program. Nauczyciele relacjonowali, że dzieci więcej mówią o sobie, lepiej sobie radzą w trudnych sytuacjach, są bardziej przyjazne, są bardziej optymistyczne tzn. umieją szukać pozytywniej interpretacji wydarzeń.
  • 93% nauczycieli poleciłoby program innym nauczycielom.

Źródło: Wniosek aplikacyjny programu Apteczka pierwszej pomocy emocjonalnej i raport z ewaluacji programu pn. Raport z ewaluacji procesu wdrażania programu Apteczka pierwszej pomocy emocjonalnej w roku szkolnym 2016-2017

Więcej informacji na temat programu

Więcej informacji na temat programu  Apteczka Pierwszej Pomocy Emocjonalnej można znaleźć na stronie  www.pozytywnaedukacja.pl/apteczka

  • Serwis Informacyjny Uzależnienia, nr 3(87)2019, str.7-11
  • Kwartalnik pedagogiczno-społeczny. DIALOG EDUKACYJNY. WOM Rybnik, nr 3-4 (42-43) 2018, str. 42-44
  • Świat problemów, styczeń 2020, str. 11-13
  • Przeciwdziałanie uzależnieniom, Warszawa 2020, KBPN, Res Humanae, str. 99-106

Dane kontaktowe

Centrum Pozytywnej Edukacji 
www.pozytywnaedukacja.pl;
e-mail: szkolenia@pozytywnaedukacja.pl
     info@pozytywnaedukacja.pl
tel:         +48 535 321 777
              +48 731 197 772